Modernliğin Krizi ve İnsan Hayvanat Bahçeleri: Sömürgeleştirmenin Teşhir Pratiği

Öz

Bu makale, insan hayvanat bahçeleri pratiği üzerinden modernliğin ontolojik ve epistemolojik krizine ve yapısal açmazlarına odaklanmaktadır. 19. ve 20. yüzyıllarda Avrupa ve Amerika’nın büyük kentlerinde kurulan, sömürgeleştirilmiş insanların teşhir edildiği bu sergiler, tarihsel bir utanç olmanın ötesinde modern sekülerliğin kendi üzerine çöken çelişkisini görünür kılan sahnelerdir. Bu sergilerde “öteki” egzotik bir merak ve teşhir nesnesine dönüştürülürken, “modern özne” kendi kimliğini baskı, tahakküm ve sınıflandırma üzerinden kurmaktadır. Etnolojik ve kolonyal sergiler; modernitenin evrensellik, ilerleme ve akıl gibi temel iddialarının kökenlerinde barındırdığı çelişkilerle yüzleştiği sembolik mekânlara dönüşmektedir. Postkolonyal kuramın gösterdiği üzere bu kriz geçmişe ait bir sapma ve aşılmış bir durum değildir. 1959 Brüksel Fuarı gibi geç dönem örnekler, bu pratiğin yakın tarihteki sürekliliğini ortaya koymaktadır. Günümüzde farklı coğrafyalarda, tüm dünyanın gözleri önünde gerçekleşen sivil katliamı ve şiddet hadiseleri, yaşanan insanlık trajedisinin kökeninde yer alan bu baskılayıcı ve yıkıcı tahayyülün sürdüğünü göstermektedir. Bu gerçeklik, modernliğin krizini sürekli olarak farklı biçimlerde yeniden ürettiğini açıkça ortaya koymaktadır.